كتابخانه راجه محمودآباد- لكهنو

 

                    در زمان‌ حكومت‌ معتصم‌ عباسي‌ (217 - 227 هـ) گروهي‌ از علماء و دانشمندان‌ اسلامي‌از بغداد به‌ هند مهاجرت‌ و در اين‌ ديار رحل‌ اقامت‌ افكندند. از جمله‌ ايشان‌ قاضي‌ نصرالله بود كه‌در بغداد منصب‌ قضاوت‌ داشت‌ و پس‌ از ورود به‌ هند بدستگاه‌ شهاب‌ الدين‌ غوري‌ راه‌ يافت‌ وسلطان‌ وي‌ را بمنصب‌ قضاوت‌ ملتان‌ برگزيد. پس‌ از وي‌ اين‌ منصب‌ در خانواده‌ قاضي‌ نصراللهباقي‌ ماند. خانواده‌ قاضي‌ علاوه‌ بر منصب‌ قضاوت‌ به‌ نشر معارف‌ اسلامي‌ در هند همت‌ گماشتندو گروه‌ زيادي‌ بوسيله‌ ايشان‌ مشرف‌ به‌ مذهب‌ اسلام‌ شدند كه‌ از جمله‌ آنها قبيلة‌ از سنديها بنام‌گهگر بود كه‌ همه‌ مسلمان‌ شدند. پس‌ از وفات‌ قاضي‌ بعضي‌ از فرزندانش‌ به‌ شهر امروهه‌ مهاجرت‌كردند و در اين‌ شهر نيز منصب‌ قضاوت‌ بايشان‌ تفويض‌ گرديد. يكي‌ از اولاد اين‌ خانواده‌ بنام‌داؤد خان‌ در زمان‌ حكومت‌ جلال‌ الدين‌ محمد اكبر پادشاه‌ مقتدر هند به‌ لشكريان‌ وي‌ پيوست‌ وچون‌ از خود لياقت‌ نشان‌ داد ملقب‌ به‌ "خان‌ بهادر" گرديد. از اين‌ پس‌ اولاد وي‌ به‌ "خانزاد"مشهور گرديدند. محمود خان‌ از نواده‌ داؤد خان‌ كه‌ يكي‌ از سرداران‌ لشكر مغول‌ بود بنام‌ خودمنطقه‌ اي‌ را در حوالي‌ لكهنو آباد و آنرا محمودآباد نام‌ نهاد و از آن‌ پس‌ افراد خانواده‌ وي‌ درمحمودآباد اقامت‌ گزيدند. از اولاد وي‌ با يزيد خان‌ در عهد سلطنت‌ جهانگير لقب‌ عمدة‌ الموالي‌غضنفرالدوله‌، نواب‌ جنك‌ گرفت‌ و شاه‌ بوي‌ تحف‌ و هداياي‌ بسيار بخشيد كه‌ از جمله‌ شمشيري‌بود كه‌ تاكنون‌ در خانواده‌ ايشان‌ وجود دارد. عمارت‌ مقبره‌ بايزيد خان‌ در بلهرا نزديك‌محمودآباد است‌. از اولاد بايزيد خان‌، ميان‌ مظهر عليخان‌ در اثر تماس‌ با علماء و مجتهدين‌شيعه‌، مذهب‌ تشيع‌ را پذيرفت‌ و پس‌ از وي‌ فرزندش‌ ميان‌ امير علي‌ در ترويج‌ مذهب‌ تشيع‌كوشيد. دو فرزند وي‌ راجه‌ عباد علي‌ حاكم‌ بلهرا و راجه‌ نواب‌ علي‌ حاكم‌ محمودآباد مراسم‌عزاداري‌ را با تشريفات‌ خاص‌ رواج‌ دادند. راجه‌ نواب‌ عليخان‌ مردي‌ عالم‌ و داراي‌ قريحه‌ شهربود و ديوان‌ قصائد و غزليات‌ وي‌ بنام‌ "كلّيات‌ سحر" تاكنون‌ در كتابخانه‌ محمودآباد موجوداست‌. وي‌ از آخرين‌ فرمانرواي‌ اوده‌ "واجد عليشاه‌" لقب‌ مقيم‌ الدوله‌ قيام‌ جنك‌ و راجه‌ گرفت‌.پسر وي‌ امير حسن‌ خان‌ از طرف‌ حكومت‌ اوده‌ لقب‌، اميرالدوله‌ سعيد الملك‌، ممتاز جنك‌گرفت‌. وي‌ مانند پدرش‌ شعر ميسرود و در شعر به‌ "حبيب‌" تخلص‌ مينمود و بيش‌ از صد مرثيه‌ درذكر مصائب‌ ائمه‌ اطهار سروده‌ است‌ كه‌ تاكنون‌ در مجالس‌ خوانده‌ ميشود. امير حسن‌ خان‌ درسفري‌ كه‌ به‌ عتبات‌ عاليات‌ نمود به‌ خدمت‌ شيخ‌ زين‌ العابدين‌ مازندراني‌ مرجع‌ وقت‌ رسيد وشيخ‌ وي‌ را محبت‌ بسيار نمود و او را به‌ لقب‌ نصيرالملّة‌ والدّين‌ مفتخر ساخت‌ و هدايائي‌ چون‌جانماز و عبا و انگشتري‌ با نقش‌ محمد نبي‌ الله و علي‌ ولي‌ الله بوي‌ عطا نمود. عين‌ حكم‌ مرحوم‌شيخ‌ در حسينيه‌ قلعة‌ محمودآباد تاكنون‌ وجود دارد. كتابخانة‌ اميرالدوله‌ واقع‌ در قيصر باغ‌لكهنؤ محل‌ اقامت‌ واجد عليشاه‌ يكي‌ از كارهاي‌ علمي‌ و بنام‌ وي‌ است‌ كه‌ داراي‌ چندين‌ هزارنسخه‌ خطّي‌ و چاپي‌ بوده‌ است‌. اين‌ كتابخانه‌ اكنون‌ بدست‌ دولت‌ محلي‌ اداره‌ ميشود و تعدادكتابها در حدود يازده‌ هزار نسخه‌ ميباشد اما متاسفانه‌ تنها از نسخ‌ خطّي‌ اين‌ كتابخانه‌ 72 نسخه‌باقي‌ مانده‌ است‌. همچنين‌ اميرالدوله‌ در سال‌ 1895م‌ مدرسه‌ اي‌ بنام‌ اميرالدوله‌ كالج‌ در لكهنؤتأسيس‌ نمود در اين‌ مدرسه‌ علاوه‌ بر علوم‌ جديد علوم‌ اسلامي‌ نيز تدريس‌ ميگرديد. اين‌ مدرسه‌با همين‌ نام‌ تاكنون‌ در لكهنؤ وجود دارد. مدرسه‌ ايمانيه‌ يكي‌ ديگر از كارهاي‌ علمي‌ اميرالدوله‌بود كه‌ بخواهش‌ وي‌ و مديريت‌ مولانا ابوالحسن‌ رضوي‌ كشميري‌ جهت‌ تدريس‌ علوم‌ ديني‌تأسيس‌ گرديد. پس‌ از وفات‌ مولانا ابوالحسن‌ مديريت‌ مدرسه‌ به‌ علامه‌ غلام‌ حسين‌ كنتوري‌ واگذار گرديد اما بعلت‌ عدم‌ توجه‌ خاص‌ پس‌ از مدتي‌ مدرسه‌ تعطيل‌ شد و كلّيه‌ موقوفات‌ اين‌مدرسه‌ به‌ اميرالدوله‌ كالج‌ منتقل‌ گرديد. پس‌ از فوت‌ اميرالدوله‌ پسرش‌ راجه‌ محمد علي‌ محمدخان‌ به‌ جاي‌ پدر نشست‌ وي‌ علاوه‌ بر تعليم‌ علوم‌ ديني‌ با علوم‌ جديد آشنا گرديد و از بانيان‌دانشگاه‌ اسلامي‌ عليگر و دانشگاه‌ لكهنؤ و دانشكده‌ پزشكي‌ اين‌ شهر و اوّلين‌ رئيس‌ دانشگاه‌اسلامي‌ عليگر بود. در زماني‌ كه‌ فروغ‌ علم‌ و دانش‌ در شهر لكهنو مركز علوم‌ اسلامي‌ پس‌ از سلطه‌انگليس‌ ها به‌ خاموشي‌ ميگرائيد و تمام‌ ثروت‌ علمي‌ اسلامي‌ به‌ يغما ميرفت‌، كتابهاي‌ زيادي‌توسط‌ راجه‌ محمد علي‌ محمد خان‌ خريداري‌ و به‌ كتابخانه‌ محمودآباد منتقل‌ گرديد. از جمله‌اين‌ كتابخانه‌ ها، كتابخانه‌ شخصي‌ حكيم‌ ميرزا مهدي‌، كتابخانه‌ ميرزا محمد هادي‌ عزيز صاحب‌تجليات‌ عباس‌ و كتابخانه‌ مفتي‌ مير محمد عباس‌ شوشتري‌ و كتابخانه‌ خطيب‌ بزرگ‌ سبط‌ حسن‌اوّلين‌ مدير مدرسة‌ الواعظين‌ بود. پس‌ از راجه‌ محمد عليخان‌، فرزندانش‌ راجه‌ محمد امير احمدو مهاراجكمار محمد امير حيدر خان‌ كتابخانه‌ را توسعه‌ دادند. و بعضي‌ از ذخائر نفيسي‌ را كه‌ درمعرض‌ تلف‌ بود را از اطراف‌ و اكناف‌ خريداري‌ و در كتابخانه‌ جمع‌ نمودند. در ابتداء اسم‌ اين‌كتابخانه‌ را "كتابخانه‌ سقراط‌" نام‌ نهادند و پس‌ از مدتي‌ اين‌ كتابخانه‌ بنام‌ "مكتبة‌ الحسينيه‌" نام‌گزاري‌ گرديد و اكنون‌ بنام‌ كتابخانه‌ راجه‌ محمودآباد مشهور است‌. علامه‌ اميني‌ از اين‌ كتابخانه‌بنام‌ مكتبة‌ الحسينيه‌ محمودآباد ياد كرده‌ است‌. تعدادي‌ از كتابهاي‌ اين‌ كتابخانه‌ در زمان‌ حيات‌محمد امير احمد خان‌ به‌ نجف‌ اشرف‌ و تعدادي‌ از آنها به‌ پاكستان‌ منتقل‌ گرديد. از سرنوشت‌كتابهائي‌ كه‌ به‌ نجف‌ اشرف‌ فرستاده‌ شده‌ اطلاع‌ صحيحي‌ در دست‌ نيست‌ و كتابهاي‌ منتقل‌ شده‌به‌ پاكستان‌ در كراچي‌ موجود است‌. تعداد كتابهاي‌ موجود در كتابخانه‌ راجه‌ محمودآباد درحدود هشتاد هزار نسخه‌ ميباشد كه‌ از اين‌ تعداد در حدود دو هزار و پانصد نسخه‌ خطّي‌ است‌.نسخه‌ هاي‌ خطّي‌ در محل‌ اقامت‌ خاندان‌ ايشان‌ در قيصر باغ‌ لكهنؤ نگهداري‌ ميشود و نسخ‌چاپي‌ تاكنون‌ در كتابخانه‌ بزرگ‌ ايشان‌ در قلعه‌ محمودآباد محفوظ‌ است‌.

Phone: 009111- 23383116 Fax: 009111-23389922
Address:18, Tilak Marg New Delhi 110001 India
Home| Libraries|Universities|Islamic Centers|Publications|Catalogues|Gallery|Contact us|Info
Copyright © 2000-2001 Noor Microfilm Center All rights reserved,This Website Designed & Promoted By:
Mrs. Hiroe Nakatani & Mr.Ali Balali